IaaS, PaaS, SaaS farkı: Kurumsal BT için karar rehberi
Nanda Teknoloji Mühendislik Ekibi · · 6 dk okuma
Kısaca
IaaS altyapıyı (sanal sunucu, depolama, ağ), PaaS uygulama geliştirme ve çalıştırma platformunu, SaaS ise hazır yazılımı hizmet olarak sunar. Aralarındaki asıl fark, hangi katmanı sizin, hangisini sağlayıcının yönettiğidir; model yukarı çıktıkça kontrol azalır, işletim yükü de azalır.
IaaS, PaaS ve SaaS bulut hizmetinin üç temel sunum modelidir ve aralarındaki fark, hangi katmanı sizin, hangisini sağlayıcının yönettiğidir. IaaS (Infrastructure as a Service) size sanal sunucu, depolama ve ağ verir; işletim sistemini, ara katmanı ve uygulamayı siz yönetirsiniz. PaaS (Platform as a Service) çalışma ortamını ve ara katmanı sağlayıcıya bırakır; siz yalnızca uygulamanıza ve verinize odaklanırsınız. SaaS (Software as a Service) ise hazır uygulamayı tarayıcı ya da istemci üzerinden sunar. Modeller arasında yukarı çıktıkça işletim yükü azalır, ancak özelleştirme ve kontrol alanı da daralır. Doğru seçim, iş yükünün ne kadar özel olduğuna ve ekibinizin neyi yönetmek istediğine bağlıdır.
Üç model katman katman nasıl ayrışır?
Bir uygulamanın çalışması için gereken katmanları aşağıdan yukarıya düşünün: fiziksel donanım, sanallaştırma, işletim sistemi, ara katman (veritabanı, web sunucusu, çalışma zamanı), uygulama ve veri. Şirket içi kurulumda hepsini siz yönetirsiniz. Bulut modellerinde bu katmanların bir kısmı sağlayıcıya geçer.
| Katman | Şirket içi | IaaS | PaaS | SaaS |
|---|---|---|---|---|
| Uygulama kullanımı ve yapılandırma | Siz | Siz | Siz | Siz |
| Uygulama kodu | Siz | Siz | Siz | Sağlayıcı |
| Veri | Siz | Siz | Siz | Siz (sorumluluk) |
| Ara katman / çalışma zamanı | Siz | Siz | Sağlayıcı | Sağlayıcı |
| İşletim sistemi | Siz | Siz | Sağlayıcı | Sağlayıcı |
| Sanallaştırma | Siz | Sağlayıcı | Sağlayıcı | Sağlayıcı |
| Fiziksel sunucu, depolama, ağ | Siz | Sağlayıcı | Sağlayıcı | Sağlayıcı |
Tablodaki ince nokta veri satırıdır: veri her modelde kurumun sorumluluğundadır. Sınıflandırma, erişim yetkisi ve yasal yükümlülük SaaS’ta bile sizde kalır.
IaaS ne zaman uygundur?
IaaS, işletim sistemi veya ara katman düzeyinde kontrol gerektiğinde tercih edilir. Eski kurumsal uygulamalar, özel lisanslı yazılımlar, belirli çekirdek ayarı isteyen veritabanları ve olduğu gibi taşınacak (lift-and-shift) sistemler tipik örneklerdir. Avantajı uyumluluk ve kontroldür: mevcut uygulamayı büyük değişiklik yapmadan taşırsınız. Bedeli ise işletim yüküdür: yama yönetimi, yedekleme, izleme ve güvenlik sertleştirmesi sizin ekibinize ya da yönettiğiniz bir hizmet sağlayıcıya aittir. Başlangıç noktası olarak IaaS çözümünü ve temel bulut sunucu ölçütlerini ele aldığımız bulut sunucu seçim kriterleri yazısını inceleyebilirsiniz.
PaaS ne zaman uygundur?
PaaS, yeni uygulama geliştiren ve altyapı işletmeye zaman ayırmak istemeyen ekipler için uygundur. Yönetilen veritabanları, uygulama çalıştırma platformları ve konteyner orkestrasyon hizmetleri bu kategoridedir. Yama, ölçekleme ve yüksek kullanılabilirlik gibi işler platforma devredilir. Karşılığında platformun sunduğu sürümler, eklentiler ve yapılandırma sınırları içinde kalırsınız. Bu sınırlar zamanla bir kilitlenme (lock-in) riski doğurabilir; bu yüzden taşınabilir standartlara (konteyner, standart veritabanı protokolleri) dayalı PaaS seçimi önemlidir.
SaaS ne zaman uygundur?
Rekabet avantajı yaratmayan, standartlaşmış süreçler için SaaS çoğu zaman doğru seçimdir: e-posta ve ofis uygulamaları, CRM, insan kaynakları, muhasebe ya da destek talep yönetimi gibi. Kurulum hızlıdır, güncellemeler sağlayıcıdan gelir. Dikkat edilecek yerler ise veri dışa aktarılabilirliği, entegrasyon yetenekleri, veri konumu ve yetkilendirme modelidir. SaaS’ta kontrol azaldığı için sözleşme ve şeffaflık daha da önem kazanır. Kurumsal e-postada, kurum kimliği ve alan adı güvenliği açısından ayrı bir tasarım gerekir; bu konuda kurumsal e-posta çözümü ilgili ayrıntıları kapsar.
Karar nasıl verilir?
Pratikte karar, tek bir soruyla değil birkaç soruyla verilir:
- İş yükü kurumu farklılaştırıyor mu? Farklılaştırıyorsa kontrol ve özelleştirme (IaaS/PaaS), standart bir süreçse SaaS öne çıkar.
- Yazılımı kim geliştiriyor? Hazır paket ise IaaS veya SaaS, kurum içi geliştirme ise PaaS değerlendirilir.
- Ekibin işletim kapasitesi nedir? Yama, yedekleme ve izleme yükünü taşıyacak ekip yoksa üst katman modeller veya yönetilen hizmet gerekir.
- Uyum ve veri yerelliği gereksinimi var mı? Verinin nerede tutulacağı ve kimlerin erişeceği model seçimini sınırlayabilir.
- Çıkış kolaylığı ne kadar önemli? Taşınabilirlik hedefi yüksekse standart, açık teknolojilere dayalı çözümler seçilmelidir.
Örnek senaryo: üç modelin bir arada kullanımı
Bir lojistik şirketi düşünün. Çalışan e-postası ve ofis araçları SaaS olarak alınmıştır. Müşteri portalı yeni geliştirilmiş, konteyner tabanlı ve yönetilen veritabanı kullanan bir uygulamadır; bu PaaS üzerinde çalışır. Filo ve depo yönetiminde kullanılan on yıllık paket yazılım ise belirli işletim sistemi sürümü gerektirdiği için IaaS üzerinde bir sanal sunucuda durur. Üç model çelişmez; her biri farklı bir ihtiyaca yanıt verir. Asıl iş, bu karmaşada sorumlulukların kimde olduğunu tek bir yerde belgelemektir.
Maliyet ve sorumluluk yapısı nasıl değişir?
Modeller arasında yukarı çıktıkça birim kaynak başına ödenen bedel artabilir, ancak işletim emeği ve risk azalabilir. Asıl karşılaştırma, bedelin yanında hangi işin kime geçtiğine bakılarak yapılır.
| Konu | IaaS | PaaS | SaaS |
|---|---|---|---|
| Kontrol düzeyi | En yüksek | Orta | En düşük |
| Kurulum hızı | Hızlı, ama yapılandırma gerekir | Hızlı | En hızlı |
| İşletim yükü | Yüksek (yama, yedek, izleme) | Orta (uygulama ve veri) | Düşük (yapılandırma, yetki) |
| Özelleştirme | Geniş | Platform sınırları içinde | Ürünün ayarlarıyla sınırlı |
| Taşınabilirlik | Yüksek (sanal makine imajı) | Platforma bağlı | Veri dışa aktarımına bağlı |
| Tipik ekip ihtiyacı | Sistem ve ağ uzmanlığı | Geliştirici ve DevOps | İş birimi yöneticisi ve yetkili kullanıcı |
Maliyet tarafında tek bir doğru yoktur. IaaS’ta kaynağı doğru boyutlandırmazsanız boşta kapasiteye ödersiniz; PaaS’ta platformun fiyat modeli kullanım arttıkça beklenmedik biçimde yükselebilir; SaaS’ta ise kullanıcı sayısı büyüdükçe lisans kalemi ana maliyet olur. Üç modelde de doğru yöntem, belirli bir dönem için kullanım verisini toplayıp toplam sahip olma maliyetini işletim emeğiyle birlikte hesaplamaktır.
Güvenlik ve uyum açısından fark
Paylaşılan sorumluluk ilkesi her modelde geçerlidir ve sınır modele göre değişir. IaaS’ta işletim sistemi sertleştirme, yama ve ağ kuralları sizdedir. PaaS’ta platform güvenliği sağlayıcıdadır, ancak uygulama kodu, bağımlılıklar ve gizli anahtarlar sizindir. SaaS’ta altyapı ve uygulama güvenliği sağlayıcıdadır; ancak kullanıcı hesapları, çok faktörlü doğrulama, paylaşım ayarları ve veri sınıflandırması kurumun işidir.
Uyum tarafında hangi model seçilirse seçilsin şunları netleştirin: verinin hangi ülkede tutulduğu, kimlerin erişebildiği, sağlayıcının alt işleyenleri ve sözleşme bitiminde verinin iadesi. Kişisel veri söz konusuysa KVKK Kurumu kaynakları ve hukuk ekibinizin görüşü çerçevesinde ilerleyin. Her modelde yedekleme sorumluluğunu da açıkça yazın: SaaS verisinin yedeğinin sağlayıcıda olması, kurumun kendi geri dönüş ihtiyacını karşılamayabilir.
Geçiş yolu: modeller arasında hareket
Kurumlar çoğu zaman tek yönlü bir yükselme yolu izler: önce sistemler IaaS’a taşınır, sonra uygun olanlar yönetilen veritabanı gibi PaaS bileşenlerine geçer, standart süreçler ise SaaS ürünlere devredilir. Her adımda aynı üç soru sorulmalıdır: Bu geçiş işletim yükünü gerçekten azaltıyor mu? Veriyi geri alabilir miyim? Sorumlulukların yeni dağılımı yazılı mı? Cevap evet ise geçiş mantıklıdır. Taşıma sürecinin kendisi için veri merkezi geçişi planı yazısındaki adımları kullanabilirsiniz.
Yaygın hatalar
- “SaaS’ta her şey sağlayıcının” varsaymak. Kullanıcı yetkileri, veri sınıflandırması ve yapılandırma hataları kurumun sorumluluğundadır.
- IaaS’ı “sadece donanım kiralamak” saymak. İşletim sistemi güvenliği, yama ve yedekleme hâlâ sizdedir.
- Kilitlenme riskini değerlendirmemek. Özel API’lere sıkı bağlı PaaS çözümlerinden çıkmak maliyetli olabilir.
- Model seçimini yalnızca fiyata bağlamak. Toplam maliyette işletim emeği ve risk de yer alır.
- Sorumluluk paylaşımını yazıya dökmemek. Olay anında kimin ne yapacağı belirsiz kalır.
Karar özeti
Kontrol ve uyumluluk ihtiyacı yüksekse IaaS, hızlı geliştirme ve düşük işletim yükü hedefleniyorsa PaaS, standart süreçlerde SaaS düşünün. Çoğu kurum için doğru cevap tek bir model değil, bilinçli bir karışımdır. Bu karışımın fiziksel veya şirket içi sistemlerle birleştiği senaryo için hibrit bulut mimarisi yazısına bakabilirsiniz.
Nanda Teknoloji ile ilerlemek
Nanda Teknoloji bu tür projelerde keşif, tasarım, geçiş ve işletim adımlarını yürütür. İş yüklerinizin hangi modele uygun olduğunu birlikte değerlendirir, IaaS tarafında altyapıyı kurar ve işletimi yönetilen hizmetler kapsamında üstlenebiliriz. Altyapı katmanı için bulut sunucu çözümünü inceleyebilirsiniz.