Teknik sözlük
Kurumsal BT ve AI güvenliği sözlüğü
45 terimin kısa, net ve Türkçe tanımı.
#
- 3-2-1 Yedekleme Kuralı
- Verinin en az üç kopyasının, iki farklı ortamda tutulması ve bir kopyanın farklı bir konumda bulunması ilkesi. Yedekleme dayanıklılığı için yaygın bir temel kuraldır.
A
- AI Gateway
- Kurum içi kullanıcı ve uygulamalardan yapay zekâ servislerine giden trafiğin geçtiği merkezi kontrol noktası. Erişim, güvenlik politikası, kayıt tutma ve yönlendirmeyi tek yerden sağlar.
B
- Bot Yönetimi
- Web sitesi ve uygulamalara gelen otomatik trafiği tanıyıp ayırt ederek, yararlı botlara izin verirken zararlı veya istenmeyen botları sınırlayan güvenlik yaklaşımı.
- Bulut Sunucu
- Fiziksel donanım üzerinde sanallaştırma ile oluşturulan, ihtiyaca göre boyutlandırılıp kiralanabilen sanal sunucu. Kaynakları hızla artırılıp azaltılabilir.
C
- CDNContent Delivery Network
- İçeriğin kullanıcıya yakın noktalardaki sunucular üzerinden iletildiği dağıtık ağ. Yanıt süresini kısaltır, kaynak sunucudaki yükü azaltır ve ek koruma katmanı sağlar.
- Colocation
- Kurumun kendi sunucu ve ağ ekipmanını, bir sağlayıcının veri merkezindeki alana yerleştirdiği hizmet. Sağlayıcı fiziksel alt yapıyı, kurum donanımı ve yazılımı yönetir.
Ç
- Çıkarım (Inference)
- Eğitilmiş bir yapay zekâ modelinin yeni girdiler üzerinde tahmin veya yanıt üretmesi. Modelin eğitimden sonra gerçek kullanımda çalıştığı aşamadır.
D
- DDoSDistributed Denial of Service
- Çok sayıda kaynaktan gelen yapay trafikle bir hizmetin kapasitesini aşırı yükleyip erişilemez kılmayı amaçlayan saldırı türü.
- Değişmez Yedek (Immutable Backup)
- Belirlenen saklama süresi boyunca değiştirilemeyen, silinemeyen ve üzerine yazılamayan yedek. Fidye yazılımı ve yetkisiz silmeye karşı koruma sağlar.
- DKIMDomainKeys Identified Mail
- E-postaya, gönderen alan adının özel anahtarıyla dijital imza ekleyen ve alıcının bunu DNS'teki açık anahtarla doğrulamasını sağlayan kimlik doğrulama yöntemi.
- DLPData Loss Prevention
- Hassas verinin yetkisiz biçimde kurum dışına çıkmasını tespit eden ve engelleyen politika ve teknolojiler bütünü. Veriyi içeriğine göre sınıflandırıp denetler.
- DMARCDomain-based Message Authentication, Reporting and Conformance
- SPF ve DKIM sonuçlarını gönderen adresiyle uyum açısından değerlendiren, başarısız iletilere ne yapılacağını belirleyen ve raporlama sağlayan e-posta politikası.
- DRaaSDisaster Recovery as a Service
- Felaket kurtarma ortamının, kurumun kendi ikinci veri merkezini kurmasına gerek kalmadan, hizmet olarak sağlayıcıdan alındığı model.
F
- Felaket Kurtarma (DR)Disaster Recovery
- Büyük bir kesinti veya veri kaybı sonrasında kritik sistemlerin ve verinin ikincil bir ortamda yeniden devreye alınmasını sağlayan plan, süreç ve altyapı bütünü.
G
- GPUGraphics Processing Unit
- Çok sayıda hesaplamayı eş zamanlı yapabilen, başlangıçta grafik için geliştirilmiş ancak yapay zekâ eğitimi ve çıkarımında yaygın kullanılan işlemci.
H
- Hibrit Bulut
- Şirket içi veya özel altyapı ile genel bulut kaynaklarının birbirine bağlanarak tek bir mimari gibi kullanıldığı yaklaşım. İş yükü, ihtiyaca göre uygun ortama yerleştirilir.
- Hipervizör (Hypervisor)
- Fiziksel donanım üzerinde sanal makineleri oluşturan, çalıştıran ve kaynaklarını yöneten yazılım katmanı. Sanallaştırmanın temel bileşenidir.
I
- IaaSInfrastructure as a Service
- Sunucu, depolama ve ağ gibi altyapı kaynaklarının internet üzerinden, ihtiyaç kadar kiralandığı bulut hizmet modeli. İşletim sistemi ve üzeri müşteri sorumluluğundadır.
İ
- İnce Ayar (Fine-tuning)
- Önceden eğitilmiş bir modelin, belirli bir alan veya görev için daha küçük ve özel bir veri kümesiyle ek eğitime tabi tutulması.
- İş Sürekliliği
- Bir kesinti veya kriz sırasında kurumun kritik iş süreçlerini kabul edilebilir seviyede sürdürebilmesi ve toparlanabilmesi için yürütülen yönetim disiplini.
K
- Kullanılabilirlik (Uptime)
- Bir sistemin veya hizmetin belirli bir süre içinde erişilebilir ve çalışır durumda olduğu zamanın oranı. Hizmet kalitesinin temel göstergelerinden biridir.
- KVKKKişisel Verilerin Korunması Kanunu
- Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesine ilişkin esasları, veri sahibinin haklarını ve veri sorumlusunun yükümlülüklerini düzenleyen kanun.
L
- LLMLarge Language Model
- Çok büyük metin veri kümeleriyle eğitilmiş, metin anlayıp üretebilen yapay zekâ modeli. Soru yanıtlama, özetleme ve kod yazma gibi görevlerde kullanılır.
M
- MSPManaged Service Provider
- BT altyapısının işletimini, izlemesini ve desteğini sözleşmeyle üstlenen hizmet sağlayıcı. Kurumun BT ekibini tamamlar veya belirli süreçlerini devralır.
O
- OWASP Top 10
- OWASP topluluğunun yayımladığı, web uygulamalarındaki en kritik güvenlik risk kategorilerini listeleyen ve güvenli yazılım geliştirmede referans alınan farkındalık belgesi.
P
- PaaSPlatform as a Service
- Uygulama geliştirme ve çalıştırma için hazır platform sunan bulut modeli. Altyapı, işletim sistemi ve çalışma ortamı sağlayıcıda, uygulama ve veri müşteridedir.
- Prompt Injection
- Bir büyük dil modeline, asıl talimatları geçersiz kılacak veya modeli istenmeyen eylemlere yönlendirecek girdi verilmesi. LLM uygulamalarının başlıca güvenlik risklerindendir.
R
- RAGRetrieval-Augmented Generation
- Bir dil modelinin yanıt üretmeden önce, kurumun belge ve veri kaynaklarından ilgili parçaları getirip bunları bağlam olarak kullandığı yöntem.
- Replikasyon
- Verinin veya sistemin bir kopyasının, başka bir depolama alanı ya da konumda sürekli veya sık aralıklarla güncel tutulması. Yüksek erişilebilirlik ve hızlı kurtarma sağlar.
- RPORecovery Point Objective
- Bir kesinti anında kabul edilebilir azami veri kaybını, zaman cinsinden ifade eden hedef. Son kullanılabilir yedeğin veya kopyanın ne kadar eski olabileceğini belirler.
- RTORecovery Time Objective
- Bir kesinti sonrasında bir sistemin veya hizmetin yeniden çalışır hale gelmesi için kabul edilebilir en uzun süre. Kurtarma süresi hedefini tanımlar.
S
- SaaSSoftware as a Service
- Yazılımın kurulum yapılmadan, genellikle tarayıcı üzerinden abonelikle kullanıldığı bulut modeli. Altyapı, platform ve uygulama sağlayıcı tarafından yönetilir.
- Sanallaştırma
- Tek bir fiziksel donanımın, birbirinden yalıtılmış birden çok sanal ortama bölünmesini sağlayan teknoloji. Kaynak kullanımını ve esnekliği artırır.
- Shadow AI
- Çalışanların BT veya güvenlik ekibinin bilgisi ve onayı olmadan yapay zekâ araçlarını iş amaçlı kullanması. Veri sızıntısı ve uyum riskleri doğurabilir.
- Sıfır Güven (Zero Trust)
- Ağın içinde veya dışında olmasına bakılmaksızın hiçbir kullanıcı, cihaz veya isteğe varsayılan olarak güvenmeyen; her erişimi doğrulayan güvenlik yaklaşımı.
- SLAService Level Agreement
- Hizmet sağlayıcı ile müşteri arasında, hizmetin kapsamını, ölçülebilir seviyelerini ve bu seviyeler tutturulamadığında geçerli yükümlülükleri tanımlayan sözleşme.
- Snapshot (Anlık Görüntü)
- Bir diskin veya sanal makinenin belirli bir andaki durumunu kaydeden anlık görüntü. Hızlı geri dönüş sağlar, ancak tek başına tam bir yedek sayılmaz.
- SPFSender Policy Framework
- Bir alan adı için hangi sunucuların e-posta gönderme yetkisine sahip olduğunu DNS kaydıyla ilan eden e-posta kimlik doğrulama yöntemi.
- SQL Enjeksiyonu
- Kullanıcı girdisi aracılığıyla uygulamanın veritabanı sorgularına zararlı SQL komutu eklenmesini sağlayan saldırı. Veri okuma, değiştirme veya silme riski doğurur.
T
- TLSTransport Layer Security
- İstemci ile sunucu arasındaki iletişimi şifreleyen, tarafların kimliğini doğrulayan ve verinin yolda değiştirilmediğini garanti etmeye yardımcı olan protokol.
V
- Veri Yerelliği
- Verinin fiziksel olarak hangi ülke veya coğrafyada saklandığı ve işlendiği ile bu konumun hukuki sonuçlarını ifade eden kavram. Mevzuat ve kurum politikalarıyla belirlenir.
W
- WAFWeb Application Firewall
- Web uygulamalarına gelen HTTP/HTTPS isteklerini inceleyen ve zararlı kalıpları engelleyen güvenlik katmanı. Uygulama katmanındaki saldırılara karşı koruma sağlar.
X
- XSSCross-Site Scripting
- Saldırganın, güvenilir bir web sayfasına zararlı betik yerleştirip bunun diğer kullanıcıların tarayıcısında çalışmasını sağladığı saldırı türü.
Y
- Yedekleme (Backup)
- Verinin, asıl kaynaktan bağımsız bir yerde, geri yüklenebilecek biçimde kopyalanması. Silinme, bozulma veya saldırı durumunda eski haline dönmeyi sağlar.
- Yük Dengeleme
- Gelen istek veya trafiğin birden çok sunucu arasında dağıtılması. Performansı artırır, tek bir sunucuya bağımlılığı azaltır ve kesintiyi önlemeye yardımcı olur.
Kritik sistemlerinizi birlikte planlayalım
İhtiyacınızı anlatın; ekibimiz uygun mimariyi ve geçiş yolunu sizinle netleştirsin.