Teknik sözlük

Kurumsal BT ve AI güvenliği sözlüğü

45 terimin kısa, net ve Türkçe tanımı.

#

3-2-1 Yedekleme Kuralı
Verinin en az üç kopyasının, iki farklı ortamda tutulması ve bir kopyanın farklı bir konumda bulunması ilkesi. Yedekleme dayanıklılığı için yaygın bir temel kuraldır.

A

AI Gateway
Kurum içi kullanıcı ve uygulamalardan yapay zekâ servislerine giden trafiğin geçtiği merkezi kontrol noktası. Erişim, güvenlik politikası, kayıt tutma ve yönlendirmeyi tek yerden sağlar.

B

Bot Yönetimi
Web sitesi ve uygulamalara gelen otomatik trafiği tanıyıp ayırt ederek, yararlı botlara izin verirken zararlı veya istenmeyen botları sınırlayan güvenlik yaklaşımı.
Bulut Sunucu
Fiziksel donanım üzerinde sanallaştırma ile oluşturulan, ihtiyaca göre boyutlandırılıp kiralanabilen sanal sunucu. Kaynakları hızla artırılıp azaltılabilir.

C

CDNContent Delivery Network
İçeriğin kullanıcıya yakın noktalardaki sunucular üzerinden iletildiği dağıtık ağ. Yanıt süresini kısaltır, kaynak sunucudaki yükü azaltır ve ek koruma katmanı sağlar.
Colocation
Kurumun kendi sunucu ve ağ ekipmanını, bir sağlayıcının veri merkezindeki alana yerleştirdiği hizmet. Sağlayıcı fiziksel alt yapıyı, kurum donanımı ve yazılımı yönetir.

Ç

Çıkarım (Inference)
Eğitilmiş bir yapay zekâ modelinin yeni girdiler üzerinde tahmin veya yanıt üretmesi. Modelin eğitimden sonra gerçek kullanımda çalıştığı aşamadır.

D

DDoSDistributed Denial of Service
Çok sayıda kaynaktan gelen yapay trafikle bir hizmetin kapasitesini aşırı yükleyip erişilemez kılmayı amaçlayan saldırı türü.
Değişmez Yedek (Immutable Backup)
Belirlenen saklama süresi boyunca değiştirilemeyen, silinemeyen ve üzerine yazılamayan yedek. Fidye yazılımı ve yetkisiz silmeye karşı koruma sağlar.
DKIMDomainKeys Identified Mail
E-postaya, gönderen alan adının özel anahtarıyla dijital imza ekleyen ve alıcının bunu DNS'teki açık anahtarla doğrulamasını sağlayan kimlik doğrulama yöntemi.
DLPData Loss Prevention
Hassas verinin yetkisiz biçimde kurum dışına çıkmasını tespit eden ve engelleyen politika ve teknolojiler bütünü. Veriyi içeriğine göre sınıflandırıp denetler.
DMARCDomain-based Message Authentication, Reporting and Conformance
SPF ve DKIM sonuçlarını gönderen adresiyle uyum açısından değerlendiren, başarısız iletilere ne yapılacağını belirleyen ve raporlama sağlayan e-posta politikası.
DRaaSDisaster Recovery as a Service
Felaket kurtarma ortamının, kurumun kendi ikinci veri merkezini kurmasına gerek kalmadan, hizmet olarak sağlayıcıdan alındığı model.

F

Felaket Kurtarma (DR)Disaster Recovery
Büyük bir kesinti veya veri kaybı sonrasında kritik sistemlerin ve verinin ikincil bir ortamda yeniden devreye alınmasını sağlayan plan, süreç ve altyapı bütünü.

G

GPUGraphics Processing Unit
Çok sayıda hesaplamayı eş zamanlı yapabilen, başlangıçta grafik için geliştirilmiş ancak yapay zekâ eğitimi ve çıkarımında yaygın kullanılan işlemci.

H

Hibrit Bulut
Şirket içi veya özel altyapı ile genel bulut kaynaklarının birbirine bağlanarak tek bir mimari gibi kullanıldığı yaklaşım. İş yükü, ihtiyaca göre uygun ortama yerleştirilir.
Hipervizör (Hypervisor)
Fiziksel donanım üzerinde sanal makineleri oluşturan, çalıştıran ve kaynaklarını yöneten yazılım katmanı. Sanallaştırmanın temel bileşenidir.

I

IaaSInfrastructure as a Service
Sunucu, depolama ve ağ gibi altyapı kaynaklarının internet üzerinden, ihtiyaç kadar kiralandığı bulut hizmet modeli. İşletim sistemi ve üzeri müşteri sorumluluğundadır.

İ

İnce Ayar (Fine-tuning)
Önceden eğitilmiş bir modelin, belirli bir alan veya görev için daha küçük ve özel bir veri kümesiyle ek eğitime tabi tutulması.
İş Sürekliliği
Bir kesinti veya kriz sırasında kurumun kritik iş süreçlerini kabul edilebilir seviyede sürdürebilmesi ve toparlanabilmesi için yürütülen yönetim disiplini.

K

Kullanılabilirlik (Uptime)
Bir sistemin veya hizmetin belirli bir süre içinde erişilebilir ve çalışır durumda olduğu zamanın oranı. Hizmet kalitesinin temel göstergelerinden biridir.
KVKKKişisel Verilerin Korunması Kanunu
Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesine ilişkin esasları, veri sahibinin haklarını ve veri sorumlusunun yükümlülüklerini düzenleyen kanun.

L

LLMLarge Language Model
Çok büyük metin veri kümeleriyle eğitilmiş, metin anlayıp üretebilen yapay zekâ modeli. Soru yanıtlama, özetleme ve kod yazma gibi görevlerde kullanılır.

M

MSPManaged Service Provider
BT altyapısının işletimini, izlemesini ve desteğini sözleşmeyle üstlenen hizmet sağlayıcı. Kurumun BT ekibini tamamlar veya belirli süreçlerini devralır.

O

OWASP Top 10
OWASP topluluğunun yayımladığı, web uygulamalarındaki en kritik güvenlik risk kategorilerini listeleyen ve güvenli yazılım geliştirmede referans alınan farkındalık belgesi.

P

PaaSPlatform as a Service
Uygulama geliştirme ve çalıştırma için hazır platform sunan bulut modeli. Altyapı, işletim sistemi ve çalışma ortamı sağlayıcıda, uygulama ve veri müşteridedir.
Prompt Injection
Bir büyük dil modeline, asıl talimatları geçersiz kılacak veya modeli istenmeyen eylemlere yönlendirecek girdi verilmesi. LLM uygulamalarının başlıca güvenlik risklerindendir.

R

RAGRetrieval-Augmented Generation
Bir dil modelinin yanıt üretmeden önce, kurumun belge ve veri kaynaklarından ilgili parçaları getirip bunları bağlam olarak kullandığı yöntem.
Replikasyon
Verinin veya sistemin bir kopyasının, başka bir depolama alanı ya da konumda sürekli veya sık aralıklarla güncel tutulması. Yüksek erişilebilirlik ve hızlı kurtarma sağlar.
RPORecovery Point Objective
Bir kesinti anında kabul edilebilir azami veri kaybını, zaman cinsinden ifade eden hedef. Son kullanılabilir yedeğin veya kopyanın ne kadar eski olabileceğini belirler.
RTORecovery Time Objective
Bir kesinti sonrasında bir sistemin veya hizmetin yeniden çalışır hale gelmesi için kabul edilebilir en uzun süre. Kurtarma süresi hedefini tanımlar.

S

SaaSSoftware as a Service
Yazılımın kurulum yapılmadan, genellikle tarayıcı üzerinden abonelikle kullanıldığı bulut modeli. Altyapı, platform ve uygulama sağlayıcı tarafından yönetilir.
Sanallaştırma
Tek bir fiziksel donanımın, birbirinden yalıtılmış birden çok sanal ortama bölünmesini sağlayan teknoloji. Kaynak kullanımını ve esnekliği artırır.
Shadow AI
Çalışanların BT veya güvenlik ekibinin bilgisi ve onayı olmadan yapay zekâ araçlarını iş amaçlı kullanması. Veri sızıntısı ve uyum riskleri doğurabilir.
Sıfır Güven (Zero Trust)
Ağın içinde veya dışında olmasına bakılmaksızın hiçbir kullanıcı, cihaz veya isteğe varsayılan olarak güvenmeyen; her erişimi doğrulayan güvenlik yaklaşımı.
SLAService Level Agreement
Hizmet sağlayıcı ile müşteri arasında, hizmetin kapsamını, ölçülebilir seviyelerini ve bu seviyeler tutturulamadığında geçerli yükümlülükleri tanımlayan sözleşme.
Snapshot (Anlık Görüntü)
Bir diskin veya sanal makinenin belirli bir andaki durumunu kaydeden anlık görüntü. Hızlı geri dönüş sağlar, ancak tek başına tam bir yedek sayılmaz.
SPFSender Policy Framework
Bir alan adı için hangi sunucuların e-posta gönderme yetkisine sahip olduğunu DNS kaydıyla ilan eden e-posta kimlik doğrulama yöntemi.
SQL Enjeksiyonu
Kullanıcı girdisi aracılığıyla uygulamanın veritabanı sorgularına zararlı SQL komutu eklenmesini sağlayan saldırı. Veri okuma, değiştirme veya silme riski doğurur.

T

TLSTransport Layer Security
İstemci ile sunucu arasındaki iletişimi şifreleyen, tarafların kimliğini doğrulayan ve verinin yolda değiştirilmediğini garanti etmeye yardımcı olan protokol.

V

Veri Yerelliği
Verinin fiziksel olarak hangi ülke veya coğrafyada saklandığı ve işlendiği ile bu konumun hukuki sonuçlarını ifade eden kavram. Mevzuat ve kurum politikalarıyla belirlenir.

W

WAFWeb Application Firewall
Web uygulamalarına gelen HTTP/HTTPS isteklerini inceleyen ve zararlı kalıpları engelleyen güvenlik katmanı. Uygulama katmanındaki saldırılara karşı koruma sağlar.

X

XSSCross-Site Scripting
Saldırganın, güvenilir bir web sayfasına zararlı betik yerleştirip bunun diğer kullanıcıların tarayıcısında çalışmasını sağladığı saldırı türü.

Y

Yedekleme (Backup)
Verinin, asıl kaynaktan bağımsız bir yerde, geri yüklenebilecek biçimde kopyalanması. Silinme, bozulma veya saldırı durumunda eski haline dönmeyi sağlar.
Yük Dengeleme
Gelen istek veya trafiğin birden çok sunucu arasında dağıtılması. Performansı artırır, tek bir sunucuya bağımlılığı azaltır ve kesintiyi önlemeye yardımcı olur.

Kritik sistemlerinizi birlikte planlayalım

İhtiyacınızı anlatın; ekibimiz uygun mimariyi ve geçiş yolunu sizinle netleştirsin.